Nhận diện tăng động giảm chú ý ở trẻ.

13:10:3518/06/2020

Tăng động giảm chú ý (ADHD) là chứng rối loạn hành vi ở trẻ. Nhận biết những dấu hiệu tăng động giảm chú ý sớm ở trẻ để có hướng can thiệp và hỗ trợ trẻ kịp thời

1. Định nghĩa:

Tăng động giảm chú ý (ADHD) là sự biểu hiện quá mức tình trạng không tập trung chú ý, hoạt động không kiểm soát và tăng hoạt động, làm ảnh hưởng đến việc học tập, phát triển cảm xúc và kỹ năng xã hội của trẻ.

2. Mức độ phổ biến

Tăng động giảm chú ý là rối nhiễu xuất hiện ở trẻ em tại tất cả các quốc gia trên thế giới và các nền văn hóa khác nhau. Có khoảng 5% đến 8% trẻ em tăng động giảm chú ý trong tổng dân số, tỉ lệ tăng động giảm chú ý ở người lớn là 4% - 8%, 10% ở nam giới và 4% ở nữ giới.

3. Nguyên nhân.

- Nguyên nhân sinh học: Di truyền là nguyên nhân gây ra 50% đến 92% các hành vi quá hiếu động, hấp tấp, giảm tập trung chú ý, ngoài ra do khi mang thai người mẹ hút thuốc, uống rượu, sử dụng ma túy, ăn uống thiếu chất dinh dưỡng hoặc bị nhiễm độc hóa chất.

- Nguyên nhân môi trường:

+ Các căng thẳng, ngược đãi, thiếu kích thích từ môi trường có thể là nguyên nhận hoặc hệ quả khi trong gia đình có trẻ tăng động giảm chú ý.

+ Chế độ dinh dưỡng: Các nghiên cứu cho thấy một số trẻ do không thể hấp thu hay chuyển đổi một số chất nào đó từ thức ăn dẫn tới dư thừa hoặc thiếu hụt gây ra tăng động giảm chú ý ở trẻ, đặc biệt là sự thiếu hụt về kẽm, acid béo - omega3.

4. Các mức độ tăng động giảm chú ý ở trẻ.

Được chia thành 3 dạng chính

- Tăng động giảm chú ý thiên về tăng động

- Tăng động giảm chú ý thiên về giảm chú ý

- Hấp tấp

5. Biểu hiện của chứng tăng động giảm chú ý

(*) Thiếu chú ý:

- Trẻ khó tập trung cao vào các chi tiết hoặc thường mắc lỗi do cẩu thả khi làm bải ở trường, ở nơi làm việc hoặc trong khác hoạt động khác.

- Công việc thường lộn xộn và được thực hiện một cách cầu thả, không cân nhắc kỹ lưỡng

- Thường khó duy trì sự tập trung vào các nhiệm vụ hoặc các hoạt động giải trí và khó có thể chịu được nhiệm vụ cho đến khi hoàn thành.

- Thường có vẻ mơ màng, thẫn thờ, hay quên, đầu óc như "đang ở một thế giới khác". Có vẻ như không nghe những lời người khác nói trực tiếp với mình.

- Thường không theo dõi các chỉ dẫn, và không làm hết bài tập ở trường, các nhiệm vụ trong các hoạt động khác (không do thái độ chống đối hay không hiểu các chỉ dẫn). Thường chuyển các hoạt động chưa hoàn thành sang các hoạt động khác, cuối cùng không hoàn thành hoạt động nào cả.

- Thường khó tổ chức các công việc và hoạt động, hay quên thực hiện các hoạt động thường ngày.

- Dễ chán nản, uể oải, (thường ngủ gục trong lớp)

- Không biết tổ chức sắp xếp công việc ( lên kế hoạch, lập thời gian biểu, chuẩn bị bài)

- Thường tránh né, không thích hoặc miễn cường tham gia các hoạt động đòi hỏi phải duy trì nỗ lực về trí tuệ, thường làm mất mát, hư hỏng đồ vật.

- Quên các nhiệm vụ

- Dễ bị ảnh hưởng bới các kích thích bên ngoài

- Kỹ năng học tập hạn chế.

(*) Tăng động

- Ngọ nguậy chân tay, hoặc nhúc nhích khi ngồi trên ghế.

- Rời khỏi chỗ ngồi trong lớp học hay trong các hoạt động khác ở các tình huống phải ngồi cố định một chỗ

- Chạy nhảy quá mức trong các tình huống đáng ra không nên làm thể, tạo ra các tiếng ồn không phù hợp.

- Khó khăn khi chơi hoặc khó khăn  tham gia một cách bình tĩnh vào các hoạt động giải trí.

- Luôn chân, luôn tay

- Nói quá nhiều hoặc gây ồn ào trong các hoạt động cần sự im lặng

- Khó điều hòa các hoạt động/ vận động, không thể chờ đơi, kiềm chế ý thích, muốn có ngay lập tức.

- Khó khăn để đợi đến lượt.

- Ngắt lời hoặc nói leo theo người khác

- Đi linh tinh vào những chỗ không được phép.

- Trạng thái hấp tấp khiến trẻ hay gặp những tai nạn vô tình.

- Biết luật và hậu quả nhưng vẫn vi phạm.

- Tham gia các hoạt động nguy hiểm mà không sợ hãi, không lường trước được hậu quả.

(*) Hấp tấp

- Khó kiểm soát các phản ứng.

- Trẻ không ngừng lại và suy nghĩ trước khi hành động.

- Trẻ nói và làm bất kỳ điều gì vừa thoát ra khỏi ý nghĩ mà không bao giờ để ý đến hậu quả.

- Trẻ nói nhiều điều không hợp lý và nuối tiếc ngay sau đó, buộc miệng nói ra câu trả lời khi người hỏi còn chưa hỏi hết câu hỏi, gặp khó khăn khi phải đợi đến lượt.

6. Những lưu ý khi can thiệp cho trẻ tăng động giảm chú ý.

Đa số trẻ tăng động giảm chú ý đều kèm theo khuyết tật trí tuệ từ mức độ nặng đến khó khăn về học tập. Trẻ thường có các trải nghiệm về mối quan hệ xã hội khiến trẻ bực tức, nghĩ mình bị coi thường, cảm thấy tự ti, thiếu tự tin, trẻ thường bị các bạn bè xa lánh. Trẻ thường có nhiều khó khăn về học tập do không thể tập trung khi ngồi tại lớp, vì vậy cần có hướng can thiệp tích cực cho trẻ theo qui trình:

Giáo dục - trị liệu hành vi - trị liệu ngôn ngữ - trị liệu nghề nghiệp - trị liệu thuốc - Dưỡng sinh 

Nguồn: Giáo trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm về giáo dục hòa nhập - Giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật trí tuệ. NXB Khoa học và Kỹ thuật. TS. Đỗ Thị Thảo - Ths Nguyễn Thị Hoa - Ths Trần Tuyết Anh